تیل شعارده اېمس، عملگه محتاج
افغانستان اۉزبېک تیلی نینگ کېله‌جگی، ملي اۉزلیک و تیلیمیز آلدیده‌گی مسؤولیتیمیز حقیده بیر ملاحظه
یازووچی: نصیر احمد اۉزبېک اۉغلی
بیر ملت‌نینگ تیلی؛ اونینگ شخصی، تاریخی، مدنیتی و اۉتمیشی‌نینگ کۉزگوسیدیر. تیل، فقط آدملر اۉرته‌سیده ملاقات اۉرنه‌تیشنی تأمینله‌یدیگن واسطه‌‌گینه اېمس. شو بیلن بیرگه، جمعیت‌نینگ موجودلیگینی، ملي اۉزلیگینی و مدني خاطره‌سینی نمایان اېته‌دیگن اېنگ مهم قدریتلردن بیریدیر.
تیل یشر اېکن، بیر ملت‌نینگ شخصی، مدنیتی و تاریخی هم یششده دوام اېته‌دی. تیل‌نینگ کوچسیزلشیشی اېسه اۉشه ملتگه تېگیشلی قدریتلر، تاریخي خاطره و مدني میراث‌نینگ وقت اۉتیشی بیلن یۉقالیب کېتیش خوفی بیلن یوزمه-یوز کېلیشی دېمکدیر.
افغانستان اۉزبېکلری هم دنیا‌نینگ تورلی منطقه‌لریده یشه‌یاتگن باشقه اۉزبېک جماعه‌لری کبی ایلدیز آتگن تاریخگه، بای مدنیتگه و قیمتلی ادبي میراثگه اېگه‌دیر. اۉتمیشیمیزگه نظر تشله‌سک، امیر تېمور، ظهیرالدین محمد بابر و علیشېر نوایی کبی اولوغ سیمالر تاریخیمیز و مدنیتیمیزده علیحده ا‌ۉرین توتیشینی کۉره‌میز. بخارا، سمرقند، بلخ هرات قلعه‌سی و باشقه تاریخي-مدني مرکزلر هم علم-فن نماینده‌لری، ادیبلر و متفکرلر‌نینگ یېتیشیب چیقیشیده مهم رۉل اۉینه‌گن. بولر‌نینگ برچه‌سی خلقیمیز‌نینگ علم-فن، ادبیات، مدنیت و اسلام مدنیتی ساحه‌لریگه قیمتلی حصه‌لر قۉشگنینی کۉرسته‌دی.
بیزلر تاریخیمیزدن، تیلیمیزدن، مدنیتیمیزدن و اولوغ سیمالریمیزدن سۉز آچیشنی؛ اۉتمیشیمیز بیلن فخرلنیشنی یخشی کۉره‌میز. بیراق بو یېرده اۉزیمیزگه بېریشیمیز کېره‌ک بۉلگن اساسي بیر سوال بار: بو غرور و محبت نی قی درجه‌ده خط-حرکتلریمیز بیلن نمایان اېتیه‌پمیز؟ اۉز تیلیمیزده نېچه‌ته کتاب، نېچه‌ته مقاله، نېچه‌ته ادبي اثر و نېچه‌ته علمي تدقیقات قلمگه آلیه‌پمیز؟ باشقه تیللرده بې‌ملال گپله‌شیب یازه آلر اېکنمیز، نیمه اوچون آنه تیلیمیز حقیده گپ کېتگنده ایکّیلنیب قالیه‌پمیز؟
افسوسکی، وقت-وقتی بیلن تیلیمیز و مدنیتیمیز حقیده کۉپ گپیره‌میز، چیرایلی شعارلر تیلگه آله‌میز و تورلی مدني تدبیرلر اویوشتیره‌میز. بیراق بو تدبیرلر نهایه‌سیگه یېتگچ، تیلیمیز‌نینگ رواجلنیشی اوچون ضرور بۉلگن اوزلوکسیز و عملي ایشلر یېترلیچه دوام اېتمه‌یدی. بو‌نینگ نتیجه‌سیده اۉزبېک تیلی؛ ادبیاتی، ژورنالیزم، تعلیم، علمي تدقیقات و اکادمیک میدانده ایشلب چیقیش کبی ساحه‌لرده منبع و اثر یېتیشماوچیلیگی بیلن یوزمه-یوز کېلماقده.
۲۹-میزان – اۉزبېک تیل ملی کونی تیلیمیزنی، مدنیتیمیزنی و ملي اۉزلیگیمیزنی تنیتیش نقطه‌ی نظریدن نهایتده قیمتلی امکانیتدیر. افغانستانده و دنیا‌نینگ تورلی مملکتلریده اۉتکزیله‌دیگن بیره‌ملر شبهه‌سیز کتّه اهمیت کسب اېته‌دی. بو تدبیرلر آدملریمیزنی بیرگه‌لیکده جمعله‌یدی، یاش اولاد‌نینگ اۉز اجدادلری میراثینی تنیب آلیشیگه حصه قۉشه‌دی و مدني رشته‌لریمیزنی مستحکمله‌یدی.
بیراق بو مخصوص کونلر فقط بیر کونلیک بیره‌ملر و نقد بیلن چېکله‌نیب قالمسلیگی کېره‌ک. هر بیر تدبیر کېله‌جککه قره‌تیلگن علمي، مدني و تعلیمگه عاید ایشلر‌نینگ باشلنغیچ نقطه‌سی بۉلیشی لازم.
شو باعثدن بیره‌ملردن سۉنگ علمي ییغینلر، ادبیات اوچره‌شوولری، تعلیم دستورلری و تاریخي تدقیقاتلر اۉتکزیشگه کۉپراق اعتبار قره‌تیشیمیز کېره‌ک. عالِملریمیز‌نینگ، شاعرلریمیز و یازووچیلریمیز‌نینگ اثرلرینی تۉپلب، محافظه اېتیب، نشر قیلدیریشیمیز لازم. شعر و مدنیت وکیللری و متفکرلریمیز بیزلرگه قالدیرگن قیمت‌بها کتابلرینی اسره‌ب-اوه‌یلب، اولر‌نینگ قَیته چاپ اېتیلیشیگه امکانیت یره‌تیشیمیز کېره‌ک. شو بیلن بیرگه، یاش یازووچیلرنی و استعدادلی قلم اېگه‌لرینی قۉللب-قوّتله‌گن حالده اۉزبېک تیلیده ایجاد قیلووچی ینگی اولاد‌نینگ یېتیشیب چیقیشیگه حصه قۉشیشیمیز لازم.
بوگونگی کونده اجتماعي ترماقلر و ینگی تکنالوژي‌لر آلدیمیزگه اولکن امکانیتلر تقدیم اېتماقده. فیس بوک، یوتیوب و باشقه رقملی پلاتفورم‌لر آرقه‌لی تاریخیمیزنی، مدنیتیمیزنی، ادبیاتیمیزنی و اۉیلریمیزنی آنه تیلیمیزده آدملرگه یېتکزیشیمیز ممکن. قیسقه بیر یازوو، آوازلی خبر، بیرته مقاله یاکه حتا ویدېو هم تیلیمیزنی یشه‌تیش و عامه‌لشتیریش یۉلیده قیمتلی اولوش بۉلیشی ممکن.
بو‌نینگ قطاری اۉزبېک تیلی و مدنیتینی خلق‌ارا جمعیتگه تنیتیش هم اولکن اهمیت کسب اېته‌دی. اثرلریمیز‌نینگ انگلیس تیلیگه و باشقه جهان تیللریگه ترجمه قیلینیشی خلق‌ارا تدقیقاتچیلر، بیلیم یورتلر و کېنگ جماعتچیلیک نینگ خلقیمیز تاریخی و مدنیتی بیلن تنیشیشیگه امکان یره‌ته‌دی. اۉزیمیز ایشانچلی منبعلر یره‌تمسک، اثرلریمیزنی باشقه‌لر‌نینگ قۉلی یېته‌دیگن حالتگه کېلتیرمسک، دنیا بیزنی یخشیراق تنیشینی قنده‌ی کوتیشیمیز ممکن؟
بو ا‌ۉرینده اۉزیمیزگه یۉنه‌لتیریشیمیز لازم بۉلگن اوچته مهم سوال موجود:بیرینچیسی: نېگه باشقه تیللرده گپلشیب یازگنده اۉزیمیزگه ایشانه‌میز-و، آنه تیلیمیزده یازیشگه و فکرلریمیزنی بیان اېتیشگه کېلگنده تارتینه‌میز؟
اجتماعي ترماقلرده باشقه تیللرده بې‌ملال اولشوولر (پُستلر) قیلر اېکنمیز، نیمه اوچون آنه تیلیمیزده بیرار مقاله، حتا عادي بیر خبر یازیشدن چۉچیب توریبمیز؟ بو قۉرقوو و ایکّی‌لنیشنی آرتده قالدیریشیمیز کېره‌ک. تیلیمیزنی قنچه‌لیک یخشی بیلیشیمیزدن قطعی نظر، قۉلیمیزده‌گی امکانیتلر دایره‌سیده یازه باشلشیمیز و فکرلریمیزنی اۉز تیلیمیزده افاده اېته باشلشیمیز ضرور.
ایکّینچیسی: اۉزیمیز تیلیمیزگه ایشانمسک و اونینگ رواجی اوچون حرکت قیلمسک، باشقه‌لردن قنده‌ی اعتبار و حرمت کوتیشیمیز ممکن؟
تیلگه حرمت اوّلا انسان‌نینگ اۉزیدن باشلنه‌دی. اگر اۉز تیلیمیزده علمي، مدني، ادبي و عاموي اخبارات واسطه‌لری یره‌تمسک، اونینگ باشقه تیللر آره‌سیده‌گی اۉرنینی قنده‌ی مستحکملشیمیز ممکن؟ تیلیمیز رواجلنیشینی ایسته‌سک، اوّلا اونگه اۉزیمیز قیمت بېریشیمیز، اونی کونده‌لیک حیاتیمیزده و ایشلریمیزده کۉپراق قۉللشیمیز کېره‌ک.
اوچینچیسی: نېگه تنقید قیلینیشدن و خطا قیلیشدن قۉرقه‌میز؟
آنه تیلیده یازه‌یاتگنده، اینیقسه یازیش باره‌سیده یېترلیچه تجربه تۉپلمه‌گن کیشیلر اوچون بعضی خطالرگه یۉل قۉییش طبيعي حالتدیر. بیراق بو خطالر سببلی بیر-بیریمیزنی عیبله‌مسلیگیمیز، کمسیتمس‌لیگیمیز و یازیش شجاعتیمیزنی سیندیرمس‌لیگیمیز کېره‌ک.
عکسینچه، بیر-بیریمیزگه حرمت بیلن دلده بۉلیشیمیز، کمچیلیکلریمیزنی صمیمی تیلده تیلگه آلیشیمیز و خطالریمیزنی بیرگه‌لیکده توزه‌تیشگه حرکت قیلیشیمیز لازم. بیر تیل فقط اۉشه تیلده گپلشووچیلر و یازووچیلر اۉزیگه بۉلگن ایشانچ، بیردملیک و مسؤولیت حسی بیلن بیرگه جمعلنگنده‌‌گینه رواجلنه آله‌دی.
تیلیمیز‌نینگ رونقی فقط بیرته اویوشمه‌‌نینگ، بیرار مدنیت مرکزی‌نینگ یاکه چېکلنگن مقدارده‌گی کۉنگیللیلر‌نینگ گینه مسؤولیتی اېمس. بو برچه‌میز‌نینگ عمومي بورچیمیزدیر. بو حرکت اوّلا اۉزیمیزدن، عایله‌میزدن و یشه‌ش محیطیمیزدن باشلنماغی لازم. فرزندلریمیزنی آنه تیللریده گپ‌لشیشگه، اۉقیشگه و یازیشگه اونده‌شیمیز؛ یاش اولادگه تعلیم، ادبیات، میدیا و تکنالوژي ساحه‌لریده کېنگراق امکانیتلر تقدیم اېتیشیمیز کېره‌ک.
نتیجه‌ده اۉزیمیزگه قوییده‌گی سواللرنی بېریشیمیز لازم: تیلیمیزنی چین دلدن سېوسک، بوگون اونینگ کېله‌جگی اوچون نیمه قیلدیک؟
تاریخیمیز و مدنیتیمیز بیلن فخرلنسک، بو میراث‌نینگ یازمه روشده قید اېتیلیشی و کېلگوسی اولادلرگه یېتکزیلیشی اوچون قنده‌ی قدملر تشله‌دیک؟
بیر تیلنی سېویش فقط‌گینه او بیلن فخرلنیش بیلن‌گینه اثباتلنمه‌یدی. اۉشه تیلده اۉقیش، یازیش، اثرلر یره‌تیش، مؤلفلرینی قۉللب-قوّتلش و رونق تاپیشی اوچون عملي سعی-حرکت کۉرسه‌تیش بیلن مضمون کسب اېته‌دی.
شونی هم علیحده تأکیدلب اۉتیش جایزکی، آنه تیلیمیزنی اسره‌ش، رواجلنتیریش و یشه‌تیش فقط‌گینه ملي تویغونینگ افاده‌سی اېمس؛ عینِ پیتده باشقه مدنیتلرنی یخشیراق توشونیشگه آچیلگن یاروغ بیر اېشیکدیر. تیلیمیزگه بۉلگن صداقتیمیز بیزنی باشقه ملتلر‌نینگ مدنیتیگه هم یقینلشتیره‌دی. مدني اۉزارا توشونیشنی چوقورلشتیرگن حالده جمعیتلر اۉرته‌سیده حرمت، بغری‌کېنگلیک و تینچ-تاتوو یشه‌ش مدنیتی‌نینگ مستحکملنیشیگه حصه قۉشه‌دی.
تیل شعارده اېمس، عملگه احتیاج سېزه‌دی!
اۉز تیلیمیزده یازیشدن قۉرقمه‌یلیک. تیلیمیزگه ایشانه‌یلیک، بیر-بیریمیزگه ته‌ینچ بۉله‌یلیک و بو قیمت‌بها میراثنی کېلگوسی اولادلرگه ینه‌ده کوچلیراق طرزده میراث قیلیب قالدیره‌یلیک. چونکه بیر تیل‌نینگ کېله‌جگی فقط‌گینه اۉتمیشده‌گی اولوغوارلیگی بیلن اېمس، بلکه بوگون اۉشه تیل یۉلیده تۉککن تېریمیز و محنتیمیز بیلن بېلگیلنه‌دی.
جمعیت بحثی
هنوز ایزاح یوُق
بیرینچی بؤلیب فکرینگیزنی یازینگ.