Dil Slogana Değil, Eyleme İhtiyaç Duyar!

Dil Slogana Değil, Eyleme İhtiyaç Duyar!

Afganistan Özbek Türkçesinin geleceği, millî kimlik ve dilimize karşı sorumluluklarımız üzerine bir değerlendirme

Yazar: Nasir Ahmad Ozbek Oghli

Bir milletin dili; onun kimliğinin, tarihinin, kültürünün ve geçmişinin aynasıdır. Dil, yalnızca insanlar arasında iletişim kurmayı sağlayan bir araç değildir. Aynı zamanda bir toplumun varlığını, millî kimliğini ve kültürel hafızasını ortaya koyan en önemli değerlerden biridir. Dil yaşadığı sürece bir milletin kimliği, kültürü ve tarihi de yaşamaya devam eder. Dilin zayıflaması ise o millete ait değerlerin, tarihî hafızanın ve kültürel mirasın zamanla kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya kalması demektir.

Afganistan Özbekleri de dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan diğer Özbek toplulukları gibi köklü bir tarihe, zengin bir kültüre ve değerli bir edebî mirasa sahiptir. Geçmişimize baktığımızda Emir Timur, Zahirüddin Muhammed Babür ve Ali Şîr Nevaî gibi büyük şahsiyetlerin tarihimizde ve kültürümüzde özel bir yere sahip olduğunu görürüz. Buhara, Semerkant, Herat Kalesi ve diğer tarihî ve kültürel merkezler de bilim insanlarının, edebiyatçıların ve düşünürlerin yetişmesinde önemli rol oynamıştır. Bütün bunlar, halkımızın bilim, edebiyat, kültür ve İslam medeniyeti alanlarında değerli katkılar sunduğunu göstermektedir.

Bizler tarihimizden, dilimizden, kültürümüzden ve büyük şahsiyetlerimizden söz etmeyi; geçmişimizle gurur duymayı severiz. Ancak burada kendimize sormamız gereken temel bir soru vardır: Bu gururu ve sevgiyi ne ölçüde davranışlarımızla ortaya koyuyoruz? Kendi dilimizde kaç kitap, kaç makale, kaç edebî eser ve kaç bilimsel araştırma kaleme alıyoruz? Başka dillerde rahatlıkla konuşup yazabilirken neden ana dilimiz söz konusu olduğunda tereddüt yaşıyoruz?

Ne yazık ki zaman zaman dilimiz ve kültürümüz hakkında çok konuşuyor, güzel sloganlar dile getiriyor ve çeşitli kültürel etkinlikler düzenliyoruz. Ancak bu etkinlikler sona erdikten sonra dilimizin gelişmesi için gerekli olan sürekli ve somut çalışmalar yeterince devam etmiyor. Bunun sonucunda Özbek Türkçesi; edebiyat, gazetecilik, eğitim, bilimsel araştırma ve akademik içerik üretimi gibi alanlarda kaynak ve eser eksikliğiyle karşı karşıya kalıyor.

29 Mizan, Özbek Millî Dil Günü, dilimizi, kültürümüzü ve millî kimliğimizi tanıtmak açısından son derece değerli bir fırsattır. Afganistan'da ve dünyanın farklı ülkelerinde düzenlenen kutlamalar kuşkusuz büyük önem taşımaktadır. Bu etkinlikler insanlarımızı bir araya getiriyor, genç nesillerin atalarının mirasını tanımasına katkıda bulunuyor ve kültürel bağlarımızı güçlendiriyor.

Ancak bu özel günler yalnızca bir günlük kutlamalar ve konuşmalarla sınırlı kalmamalıdır. Her etkinlik, geleceğe yönelik bilimsel, kültürel ve eğitsel çalışmaların başlangıç noktası olmalıdır.

Bu nedenle kutlamaların ardından bilimsel toplantılar, edebiyat buluşmaları, eğitim programları ve tarih araştırmaları düzenlemeye daha fazla önem vermeliyiz. Bilginlerimizin, şairlerimizin ve yazarlarımızın eserlerini derlemeli, korumalı ve yayımlamalıyız. Büyüklerimizin ve düşünürlerimizin bizlere bıraktığı kıymetli kitapları muhafaza etmeli, bunların yeniden basılmasına imkân sağlamalıyız. Aynı zamanda genç yazarları ve yetenekli kalemleri destekleyerek Özbek Türkçesinde yazan yeni bir neslin yetişmesine katkıda bulunmalıyız.

Günümüzde sosyal medya ve yeni teknolojiler önümüze büyük fırsatlar sunmaktadır. Facebook, YouTube ve diğer dijital platformlar aracılığıyla tarihimizi, kültürümüzü, edebiyatımızı ve düşüncelerimizi ana dilimizde insanlara ulaştırabiliriz. Kısa bir yazı, sesli bir mesaj, bir makale ya da bir video bile dilimizin yaşatılması ve yaygınlaştırılması yolunda değerli bir katkı olabilir.

Bunun yanı sıra Özbek dilini ve kültürünü uluslararası topluma tanıtmak da büyük önem taşımaktadır. Eserlerimizin İngilizceye ve diğer dünya dillerine çevrilmesi, uluslararası araştırmacıların, üniversitelerin ve geniş kitlelerin halkımızın tarihi ve kültürüyle tanışmasına imkân sağlayacaktır. Kendimiz güvenilir kaynaklar üretmez, eserlerimizi başkalarının ulaşabileceği hâle getirmezsek, dünyadan bizi daha iyi tanımasını nasıl bekleyebiliriz?

Bu noktada kendimize yöneltmemiz gereken üç önemli soru bulunmaktadır:

Birincisi: Neden başka dillerde konuşup yazarken kendimize güveniyoruz da ana dilimizde yazmaya ve düşüncelerimizi ifade etmeye gelince çekingen davranıyoruz?

Sosyal medyada başka dillerde rahatlıkla paylaşımlar yaparken neden ana dilimizde bir makale, hatta basit bir gönderi yazmaktan çekiniyoruz? Bu korkuyu ve tereddüdü geride bırakmalıyız. Dilimizi ne kadar iyi bildiğimizden bağımsız olarak, sahip olduğumuz imkânlar ölçüsünde yazmaya ve düşüncelerimizi kendi dilimizde ifade etmeye başlamalıyız.

İkincisi: Kendimiz dilimize güvenmez ve onun gelişmesi için çaba göstermezsek başkalarından nasıl ilgi ve saygı bekleyebiliriz?

Dile saygı önce insanın kendisinden başlar. Eğer kendi dilimizde bilimsel, kültürel, edebî ve medya içerikleri üretmezsek onun diğer diller arasındaki yerini nasıl güçlendirebiliriz? Dilimizin gelişmesini istiyorsak öncelikle ona kendimiz değer vermeli, onu günlük hayatımızda ve çalışmalarımızda daha fazla kullanmalıyız.

Üçüncüsü: Neden eleştirilmekten ve hata yapmaktan korkuyoruz?

Ana dilinde yazarken, özellikle yazma konusunda yeterince deneyim kazanmamış kişiler için bazı hataların yapılması son derece doğaldır. Ancak bu hatalar nedeniyle birbirimizi suçlamamalı, küçümsememeli ve yazma cesaretimizi kırmamalıyız.

Aksine, birbirimize saygıyla destek olmalı, eksikliklerimizi yapıcı bir dille dile getirmeli ve yanlışlarımızı birlikte düzeltmeye çalışmalıyız. Bir dil ancak o dili konuşanlar ve yazanlar özgüven, dayanışma ve sorumluluk bilinciyle bir araya geldiklerinde gelişebilir.

Dilimizin gelişmesi yalnızca bir derneğin, bir kültür kurumunun ya da sınırlı sayıdaki gönüllünün sorumluluğu değildir. Bu, hepimizin ortak görevidir. Bu hareket önce kendimizden, ailemizden ve yaşadığımız çevreden başlamalıdır. Çocuklarımızı ana dillerinde konuşmaya, okumaya ve yazmaya teşvik etmeli; genç nesillere eğitim, edebiyat, medya ve teknoloji alanlarında daha fazla fırsat sunmalıyız.

Sonuç olarak kendimize şu soruları sormalıyız: Dilimizi gerçekten seviyorsak bugün onun geleceği için ne yaptık? Tarihimizle ve kültürümüzle gurur duyuyorsak bu mirasın kayda geçirilmesi ve gelecek nesillere aktarılması için hangi adımları attık?

Bir dili sevmek, yalnızca onunla gurur duymakla kanıtlanmaz. O dili okumak, yazmak, eserler üretmek, yazarlarını desteklemek ve gelişmesi için somut çaba göstermekle anlam kazanır.

Şunu da özellikle belirtmek gerekir ki ana dilimizi korumak, geliştirmek ve yaşatmak yalnızca millî bir hassasiyetin ifadesi değildir; aynı zamanda farklı kültürleri daha iyi anlamaya açılan aydınlık bir kapıdır. Dilimize duyduğumuz bağlılık, bizi diğer milletlerin kültürlerine de yaklaştırır. Kültürel karşılıklı anlayışı derinleştirerek toplumlar arasında saygının, hoşgörünün ve barış içinde bir arada yaşama kültürünün güçlenmesine katkıda bulunur.

Dil slogana değil, eyleme ihtiyaç duyar!

Kendi dilimizde yazmaktan korkmayalım. Dilimize güvenelim, birbirimize destek olalım ve bu değerli mirası gelecek nesillere daha güçlü bir şekilde aktaralım. Çünkü bir dilin geleceği, yalnızca geçmişteki ihtişamıyla değil, bugün o dil için ortaya koyduğumuz emekle belirlenir.