افغانستان
قارانغو سکوت: افغانستانده عیال ژورنالیستلر – طالبلرباسیمی و قۉرقووی نینگ قربانلری
بوتون افغانستان بۉیلب آغیر و واهمه‌لی سکونت کېنگه‌ییب بارماقده. بیر وقتلر حقیقت نینگ آوازی بۉلگن عیال ژورنالیستلر بوگون چېکلاولر، تهدیدلر و قۉرقوو دېوارلری آره‌سیده تیقیلیب قالگن ایش امکانیتلری بیرن-کېتین یاپیلماقده، مېدیا ساحه‌سی اېسه سینیب کېتگن امیدلر نینگ قبرستانیگه اَیلنماقده
بوتون افغانستان بۉیلب آغیر و واهمه‌لی سکونت کېنگه‌ییب بارماقده. بیر وقتلر حقیقت نینگ آوازی بۉلگن عیال ژورنالیستلر بوگون چېکلاولر، تهدیدلر و قۉرقوو دېوارلری آره‌سیده تیقیلیب قالگن ایش امکانیتلری بیرن-کېتین یاپیلماقده، مېدیا ساحه‌سی اېسه سینیب کېتگن امیدلر نینگ قبرستانیگه اَیلنماقده.اوزبېک پېدیا بیلن صحبتلشگن بیر قطار عیال ژورنالیستلر ایتیشلریچه، طالبلر نینگ قَیته حاکمیتگه کېلیشی بیلن اولر اوچون وضعیت ینه‌ده قارانغاو بۉلگن. ایش ا‌ۉرینلری یۉقالگن، مېدیا تشکیلاتلری طالبلر باسیمی آستیده لرزه‌گه کېلگن، عیاللرنی یاللش اېسه کۉپلب تحریریتلر اوچون اۉلیمگه تېنگ خوفگه ایلنگن. خبر انیق: خاتین-قیزلر نینگ اېندی خبرلر خانه‌سیده اۉرنی یۉق.زرینه عزیزی (مستعار)، ژورنالیست، بیر وقتلر فخر بیلن بجرگن کسبی بوگون امیدلرنی یۉق قیله‌دیگن میدانگه ایلنگنینی ایته‌دی:
> «ژورنالیستلیک عیاللر اوچون اېندی کسب اېمس؛ جزا. باسیم کوچه‌یسه، بیرینچی قربان بۉله‌دیگنلر — عیاللر. عیاللرگه گۉیا یاقیلغیدېک مناسبت قیلیشه‌دی بیز نینگ اداره‌ده برچه عیاللرنی هېچ قنده‌ی سوالسیز، هېچ قنده‌ی ایضاحسیز ایشدن بۉشه‌تیشدی.»
جاویده رحیمی (مستعار) اېسه عیاللرنی ایچیدن یېمیره‌دیگن روحي اېزیلیش حقیده گپیره‌دی:
> «بیر ایشگه عریضه بېردیم، قبول قیلیشدی بیر لحظه حیاتیم ینه رنگ آلگندېک بۉلدی، لېکن کېین قۉنغیراق قیلیب عیاللرنی ایشگه آله آلمه‌سلیکلرینی ایتیشدی اولر نینگ کېچیریم سۉره‌شی یوره‌گیمگه خنجر بۉلدی، هر قدمده کمسیتیش پایلب توره‌دی — آدمنی ایچیدن بۉش قیله‌دی.»
زبیده، ژورنالیزم بۉییچه بیتیرووچی، اوچ ییل اۉقیب عیاللر آوازی بۉلیشنی آرزو قیلگنینی، اما بوگون اونینگ و مینگلب عیاللر نینگ آوازی بوتکول اۉچیریلگنینی ایته‌دی:
> «ژورنالیزم نی آوازیم اېشیتیلیشی اوچون تنله‌گن اېدیم؛ لېکن نه‌فقط ایشله‌ی آلمه‌دیم، بلکه انساني حقوقلریمدن هم محروم بۉلدیم افغانستان مېدیا فعالیتی اوچون اېنگ یامان دولتلردن بیریگه ایلندی.»
مرجان صدیقی (مستعار)، یېتّی ییلدن آرتیق تجربه‌گه اېگه ژورنالیست، طالبلر باسیمیدن سۉنگ ایشله‌گن تحریریتی یاپیلگچ، ایشسیز قالگن، اونینگ نظریده کېله‌جک ینه‌ده قارانغاو:
> «طالبلر حاکم اېکن، امید یۉق، سۉز اېرکینلیگی اۉلیپتی، کۉپ مېدیا اداره‌لری طالبلر سیاستینی ترغیب قیله‌دیگن واسطه‌گه ایلنگن، اکثر عیال ژورنالیستلر ایشسیز، متخصصلیگیمیزگه علاقه‌سی بۉلمه‌گن ایشلرگه مجبور بۉلیه‌پمیز.»
لیلا عظیمی (مستعار) اېسه عیال ژورنالیستلر اوچون امکانیتلر نینگ مثلی کۉریلمه‌گن درجه‌ده کمه‌یگنینی ایته‌دی تهدیدلر، سانسور و هجوم قۉرقووی سبب او مسلکینی ترک اېتیب، گرافیک دیزاین بیلن شغللنیشگه مجبور بۉلگن:
> «اېرکین خبر بېره آلمه‌سلیگیمنی انگله‌گن کون — آرزولریم قوله‌گن کون بۉلدی. عیاللر اوچون امکانیتلر دېیرلی یۉقالدی. مېدیا تحریریتلری قۉرقیب ایشله‌ماقده اویدن ایشلش ممکن بۉلگنی اوچون گرافیک نی تنلشگه مجبور بۉلدیم.»
عینِ پیتده، افغانستان ژورنالیستلرنی حمایه قیلیش تشکیلاتی (امسا) رهبری حمید عبید مملکتده‌گی مېدیا وضعیتینی آغیر و طالبلر نظارتی سایه‌سیده دېب تعریفله‌یدی.طالبلر قَیتگنیدن بېری عیاللرنی جمعیتدن تیزیملی روشده چیقریب تشلش شفقتسیز تېزلیکده دوام اېتماقده. مېدیا اداره‌لری طالبلر مفکوره‌سیگه ماس اخبارات ترقه‌تیشگه مجبور. عیال ژورنالیستلر اېسه یوزینی تۉلیق بېرکیتیشگه، کۉپلب مطبوعات انجمنلریده اېسه قتنه‌شمسلیککه مجبور قیلینماقده.افغانستان ژورنالیستلر مرکزی معلوماتیگه کۉره، 2025-ییل نینگ دستلبکی آلتی آییده کمیده 140 ته مطبوعات اېرکینلیگی بوزیلیشی قید اېتیلگن — بو اۉتگن ییلگه نسبتاً 56 فایز کۉپ.بیرلشگن ملتلر تشکیلانی نینگ افغانستانده‌گی کۉمک وکالتخانه‌سی (یوناما) اېسه 2021-ییل 15-اگوستدن 2024-ییل 30-سپتمبریگچه طالبلر ژورنالیستلرنی کمیده 256 مرته ناقانوني اوشلب، قییناققه سالگنینی بیلدیرگن. یازووچی: محمد فهیم عظیمی. ترجمه: آیبیک
جمعیت بحثی
هنوز ایزاح یوُق
بیرینچی بؤلیب فکرینگیزنی یازینگ.