Kara Sessizlik: Afganistan’da Kadın Gazeteciler – Taliban Baskısı ve Korkusunun Kurbanları

Afganistan’ın dört bir yanında ağır ve ürkütücü bir sessizlik yayılıyor. Bir zamanlar hakikatin sesi olan kadın gazeteciler bugün, sınırlamalar, tehditler ve korkunun kalın duvarları arasında sıkışıp kalmış durumda. Fırsatlar birer birer kapanıyor, medya mesleği ise kırılmış umutların mezarlığına dönüşüyor. UzbekPedia’ya konuşan çok sayıda kadın gazeteciye göre, Taliban’ın yeniden iktidara gelişiyle birlikte onlar için ortam daha da karanlıklaştı. İş imkanları yok oldu, medya kuruluşları Taliban’ın nefes kesen baskısı altında sarsıldı ve birçok medya için kadın istihdamı ölümcül bir riske dönüştü. Mesaj açıktır: Kadınların artık haber odalarında yeri yok. Zarina Azizi (takma ad), bir zamanlar gurur duyduğu mesleğinin bugün umutları yok eden bir alana dönüştüğünü söylüyor: > “Gazetecilik artık kadınlar için bir meslek değil; cezadır. Baskı arttığında ilk kurban edilenler kadınlardır. Kadınlara sanki yakacak odun gibi davranılıyor. Bizim ofiste tüm kadınları hiçbir soru sormadan işten çıkardılar.” Cavide Rahimi (takma ad) ise ruhu içten içe kemiren ayrımcılığın yarattığı psikolojik çöküşten bahsediyor: > “Bir işe başvurdum, kabul edildim. O an hayatımın yeniden renklendiğini hissettim. Ama sonra arayıp kadınları işe alamayacaklarını söylediler. O özür, kalbime saplanan bir bıçak gibiydi. Ayrımcılık her adımda pusudadır; insanı içten çökertir.” Zübeyda, gazetecilik mezunu bir genç kadın, üç yıl okuyup Afgan kadınlarının sesi olmayı hayal ettiğini, fakat bugün kendisinin ve binlerce kadının sesinin tamamen susturulduğunu söylüyor: > “Gazeteciliği sesim duyulsun diye seçtim; ama sadece çalışamadım değil, en temel insan haklarımdan da mahrum kaldım. Afganistan medya faaliyeti için en kötü ülkelerden birine dönüştü.” Mercan Siddiki (takma ad), yedi yıldan fazla deneyime sahip bir gazeteci olarak, Taliban baskısıyla medya kuruluşunun kapanmasının ardından işsiz kaldığını anlatıyor. Ona göre gelecek sadece daha fazla karanlık: > “Taliban iktidarda olduğu sürece umut yok. İfade özgürlüğü ölüyor. Birçok medya kurumu Taliban’ın politikalarını yaymak için bir araca dönüştürüldü. Kadın gazetecilerin çoğu işsiz. Uzmanlığımızla ilgisi olmayan işlerde çalışmaya mecbur kalıyoruz.” Leyla Azimi (takma ad) ise kadın gazeteciler için fırsatların tarih boyunca görülmemiş düzeyde azaldığını söylüyor. Güvenlik tehditleri, sert sansür ve Taliban saldırısı korkusu nedeniyle gazeteciliği bırakıp grafik tasarıma yönelmek zorunda kalmış: > “Özgürce haber yapamayacağımı anladığım gün, bütün hayallerim çöktü. Kadınlar için fırsatlar neredeyse yok oldu. Medya kuruluşları korku içinde çalışıyor. Evden çalışabildiğim için grafik tasarımı seçmek zorunda kaldım.” Aynı zamanda Afganistan Gazetecileri Koruma Örgütü (AMSO) Başkanı Hamid Ubeyd, ülkenin medya ortamını ağır ve Taliban’ın sıkı gözetimi altında olduğunu belirtiyor. Taliban’ın geri dönüşünden bu yana kadınların toplumdan sistematik şekilde dışlanması acımasız bir hızla sürüyor. Medya kuruluşları Taliban ideolojisine uygun yayın yapmaya zorlanıyor. Kadın gazeteciler yüzlerini tamamen kapatmaya ve birçok basın toplantısına katılmamaya mecbur bırakılıyor. Afganistan Gazeteciler Merkezinin raporuna göre, 2025’in ilk altı ayında en az 140 basın özgürlüğü ihlali kaydedildi — bu, geçen yıla göre %56 artış demek. Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA) ise 15 Ağustos 2021 ile 30 Eylül 2024 arasında Taliban’ın gazetecileri en az 256 kez hukuksuz şekilde gözaltına alıp işkence ettiğini duyurdu. yazar: Mohammad Fahim Azimi