بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ افغانستانده‌گی یاردم کمیته‌سی ینگی حساباتیده انسان حقلری و انسانی انقراض بۉییچه‌ آگاهلنتیردی

بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ افغانستانده‌گی یاردم کمیته‌سی (یوناما) اۉزی نینگ نوبتده‌گی اوچ آیلیک حساباتینی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش قوریلتایی ده و خوفسیزلیک کېنگشیگه تقدیم اېتدی همده‌ طالبلر حاکمیتی آستیده انسان حقوقلری و انسانی انقراض نینگ یمانلشه‌یاتگنیدن آگاهلنتیردی.حساباتده عیاللر و قیزلرگه قرشی چېکلاولر نینگ کوچه‌ییشی، کېنگ کۉلملی انسان حقوقلری بوزیلیشلری و انسانی انقراض نینگ چقورلشیشی باره‌سیده جدّي خواطر بیلدیریلدی. جاري ییلده 1،6 میلیوندن آرتیق افغانلر مجبوري روشده قَیتریلگن، 400 دن آرتیق ساغلیقنی سقلش مرکزلری یاپیلیب، میلیونلب آدملر اساسي طبي خدمتلردن محروم بۉلگن.بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باش کاتبی قاچقینلر نینگ کېنگ مقیاسده قَیتریلیشی جدّي عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکنلیگینی ایتیب، خلق‌ارا همجمعیت دن افغانستان خلقینی قۉللب-قوّتلشگه چارله‌گن.یوناما معلوماتیگه کۉره‌، طالبلر اهالی نینگ حیاتیگه کېنگ قمراولی چېکلاولرنی جاري اېتیشده دوام اېتماقده: 30 مینگگه یقین آدم قماققه تشلنگن، نمایشچیلر اېسه زۉرآورلیک، ناقانوني حبس و یامان مناسبتلرگه دچار بۉلماقده. عیاللر و قیزلر تعلیم و اجتماعي حیاتدن چېتله‌تیلگن، قتّيق کییم-قاعده‌ طلبلری و گۉزللیک سالونلری نینگ یاپیلیشی دوام اېتماقده. حساباتده مجبوري نکاحلر، جېندېر زۉرآورلیگی و عیاللر نینگ عالي اۉقوو یورتلریگه کیریش امتحانلریده قتنه‌شیش تعقیقی هم قید اېتیلگن خلق‌ارا جنایي محکمه طالبلر رهبری هیبت الله آخوندزاده و گروه نینگ عالي محکمه رئیسی حقیده انسانیتگه قرشی جنایتلر، خصوصاً جېندېر اساسیده‌گی تعقیبلر اوچون حبس قراری چیقرگن. 2025 ییل 15 اگوستده طالبgv حاکمیتی نینگ بېش ییللیگی مناسبتی بیلن «حسابدارلیک» دېب اته‌لگن ییغیلیشلرده گروه رهبرلری دموکراسینی رد اېتیب، شریعت نینگ اۉز تلقینلریگه بۉیسونیشنی طلب قیلیشگن همده‌ ینگی چېکلاولرنی، جمله‌دن شعري کېچه‌لرگه سانسور‌، فلم ایشلب چیقریش تعقیقی و اجتماعي ترماقلر اوستیدن قطعي‌راق نظارتنی اعلان قیلیشگن. 2025 ییل می–جولای آیلریده بیرلشگن ملتلرتشکیلاتی 2658 ته خوفسیزلیک حادثه‌سینی قید اېتگن بۉلیب، بو اۉتگن ییلگه نسبتاً 9 فایز کۉپدیر هجوملر کمه‌یگن بۉلسه-ده، پاکستان کوچلری بیلن تۉقنه‌شوولر آرتگن و اۉنلب خلق ارا خادملر، اینیقسه‌ عیاللر، اۉلیم تهدیدی آلگن.اقتصادي معمالر هم جدّيلیگیچه قالماقده 2024 ییل اوچون 2،5 فایزلیک اۉسیش کورسه تیلگنی گه قره‌مه‌ی، مملکت دایمي سودا تقچیللیگی، کوچلی قورغاقچیلیک و پارتلاوچی مادّه‌لر قالدیقلریدن کېلیب چیققن افلاسلنیش بیلن یوزلشماقده.طالبلر ایلک بېش ییللیک رواجلنیش دستورینی اعلان قیلگن، بیراق یوناما عیاللر و انستیتوتلر بو جریاندن چېتله‌تیلگنینی بیلدیرگن.انسانی یاردم یېتیشماوچیلیگی کېسکینلشگن 2025 ییلگی «انسانی احتیاجلر و جواب دستوری» 16،8 میلیون خلققه یاردم بېریشنی مقصد قیلگن بۉلسه-ده، ضرور 2،42 میلیارد دالرلیک بودجه نینگ اتیگی 27 فایزی تأمینلنگن. شو سبب، جهان آزیق-طعام دستوری مۉلجللنگن 6 میلیون کیشیدن فقط 1 میلیونیگه یاردم بېره آلگن 422 دن آرتیق ساغلیقنی سقلش مرکزی نینگ یاپیلیشی 3 میلیوندن آرتیق آدم حیاتیگه تأثیر قیلماقده، می–اکتوبر 2025 آره‌لیغیده اېسه 9،5 میلیون کیشی آغیر آزیق-طعام تنقیصلیگیگه دوچ کېلیشی کوتیلماقده.یوناما، شونینگدېک، یامانلشه‌یاتگن معتادلیک انقراضیدن هم آگاهلنتیردی. تخمیناً 27 مینگ کیشی جماعت جایلریده بنگی وار مادّه‌لر استعمال قیلماقده. گرچه نشه‌ استعمالی کمه‌یگن بۉلسه-ده، هېروین مادّه‌لر استعمالی کېسکین آشگن. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ بنگی وار ماده لر و جنایتلرگه قرشی کوره‌ش اداره‌سی 51 مینگدن آرتیق بېمار، جمله‌دن عیاللر و یاشلر اوچون عاجل خدمتلرینی تقدیم قیلماقده.طالبلر منطقوي همکارلیک و خلق‌ارا اعتراف ایزلشنی دوام اېتتیرماقده گروه وکیللری روسيه، ختای، اېران، تورکيه و مرکزي آسیا دولتلریده‌گی اوچره‌شوولرده قتنه‌شگن. روسيه اېسه طالبلر اېلچیسینی قبول قیلگن — بو اولر نینگ تن آلینیشی یۉلیده‌گی قدم صفتیده کۉریلماقده. اما بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی وکیللری انسان حقوقلری و باشقرووده‌گی یخشیلنیشلرسیز افغانستان خلق‌ارا میدانده ینه‌ده کۉپراق انقراض گه دوچ کېلیشینی آگاهلنتیرماقده.حسابات یکونیده ایتیلیشیچه، قسماً خوفسیزلیک و چېکلنگن اقتصادي اۉسیشگه قره‌مه‌ی، قشّاقلیک، کمبغل لیک و انساني اضطرابلر کېنگ ترقه‌لگنلیگیچه قالماقده. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی رهبرلری خلق‌ارا همجمعيتنی افغانستان خلقیگه نسبتاً اۉز مجبوريه‌تلرینی بجریشگه چقیرگن و بې‌پروالیک اکسترېمیزم نینگ کوچه‌ییشیگه، کۉپراق مهاجرت همده‌ منطقوي بې‌قرارلیککه آلیب کېلیشی ممکنلیگینی تأکیدله‌گن گزارش: محمدفهیم عظیمی