BM’nin Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA) yeni raporunda insan hakları ve insani kriz konusunda uyardı

BM’nin Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA) yeni raporunda insan hakları ve insani kriz konusunda uyardı Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA), son üç aylık raporunu BM Genel Kurulu ve Güvenlik Konseyi’ne sunarak Taliban yönetimi altındaki Afganistan’da insan hakları ve insani krizin kötüleştiğine dikkat çekti. Raporda kadın ve kızlara yönelik artan kısıtlamalar, yaygın insan hakları ihlalleri ve insani krizin derinleşmesi konusunda ciddi endişeler dile getirildi. Bu yıl 1,6 milyondan fazla Afgan zorla ülkeye geri gönderildi, 400’den fazla sağlık merkezi kapatıldı ve milyonlarca insan temel sağlık hizmetlerinden mahrum kaldı. BM Genel Sekreteri, kitlesel mülteci dönüşlerinin ciddi sonuçlar doğurabileceğini vurgulayarak uluslararası toplumu Afgan halkını desteklemek için acil adımlar atmaya çağırdı. UNAMA’ya göre, Taliban sivil yaşama yönelik kapsamlı kısıtlamalar getirmeye devam ediyor: yaklaşık 30 bin kişi tutuklandı, protestocular baskı, keyfi gözaltılar ve kötü muameleyle karşı karşıya kalıyor. Kadınlar ve kızlar eğitimden ve kamusal hayattan dışlandı; katı kıyafet kuralları ve güzellik salonlarının kapatılması devam ediyor. Raporda zorla evlilikler, cinsiyet temelli şiddet ve kadınların üniversite giriş sınavlarına katılımının yasaklanması da vurgulandı. Uluslararası Ceza Mahkemesi, Taliban lideri Hibetullah Ahundzade ve grubun Yüksek Mahkeme başkanı hakkında insanlığa karşı suçlar, özellikle cinsiyet temelli zulüm gerekçesiyle tutuklama kararı çıkardı. Taliban, iktidarlarının beşinci yılında 15 Ağustos 2025’te düzenledikleri “hesap verme” toplantılarında demokrasiyi reddetti, kendi şeriat yorumlarına itaati şart koştu ve şiir etkinliklerine sansür, film üretim yasağı ve akıllı telefonlar ile sosyal medyaya daha sıkı denetim gibi yeni kısıtlamalar açıkladı. Mayıs–Temmuz 2025 arasında BM 2658 güvenlik olayını kaydetti; bu, geçen yıla kıyasla %9 artış anlamına geliyor. IŞİD saldırıları azalmış olsa da, Pakistan güçleriyle çatışmalar arttı ve onlarca BM çalışanı — özellikle kadınlar — ölümle tehdit edildi. Ekonomik sorunlar da ciddi şekilde devam ediyor. 2024 yılı için %2.5 büyüme öngörülmesine rağmen, ülke sürekli ticaret açığı, şiddetli kuraklık ve patlayıcı kalıntılarından kaynaklanan kirlilikle karşı karşıya. Taliban ilk beş yıllık kalkınma planını açıkladı, ancak UNAMA kadınlar ve sivil toplum kuruluşlarının bu süreçten dışlandığını bildirdi. İnsani yardımlardaki yetersizlik kriz boyutuna ulaştı. 2025 “İnsani İhtiyaçlar ve Müdahale Planı” 16,8 milyon Afgan’a yardım etmeyi hedeflese de, gerekli 2,42 milyar dolarlık bütçenin yalnızca %27’si sağlandı. Sonuç olarak, Dünya Gıda Programı hedeflenen 6 milyon kişiden yalnızca 1 milyonuna ulaşabildi. 422’den fazla sağlık merkezinin kapanması 3 milyondan fazla kişiyi etkiledi; Mayıs–Ekim 2025 arasında ise yaklaşık 9,5 milyon kişinin şiddetli gıda güvensizliği ile karşı karşıya kalacağı tahmin ediliyor. UNAMA ayrıca kötüleşen uyuşturucu krizine de dikkat çekti. Yaklaşık 27 bin kişi kamuya açık alanlarda uyuşturucu kullanıyor. Afyon ve esrar tüketimi azalmış olsa da, eroin ve enjekte edilen maddelerin kullanımı dramatik biçimde arttı. BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi, aralarında kadınlar ve gençlerin de bulunduğu 51 binden fazla bağımlıya rehabilitasyon hizmeti sundu. Taliban bölgesel işbirliği ve uluslararası tanınırlık peşinde koşmayı sürdürüyor. Grup yetkilileri Rusya, Çin, İran, Türkiye ve Orta Asya’daki toplantılara katıldı. Rusya’nın Taliban büyükelçisini kabul etmesi, grubun tanınmasına yönelik bir adım olarak değerlendirildi. Ancak BM yetkilileri, insan hakları ve yönetişimde ilerleme sağlanmadıkça Afganistan’ın daha da uluslararası izolasyona sürükleneceği uyarısında bulundu. Raporda sonuç olarak belirtildi ki, kısmi güvenlik ve sınırlı ekonomik büyümeye rağmen, yoksulluk, baskı ve insani acılar geniş ölçüde devam ediyor. BM liderleri uluslararası toplumu Afgan halkına yönelik taahhütlerini yerine getirmeye çağırdı ve ilgisizliğin aşırıcılığın güçlenmesine, daha fazla göçmenliğe ve bölgesel istikrarsızlığa yol açabileceği konusunda uyardı Mohammad Fahim Azimi